Kayseri’ye bağlı Develi ilçemizde kasaba sıfatına girip şimdi mahalle olarak adlandırılan ilginç bir yurtdan bahsedeceğim size. İlginç diyorum, çünkü bu memleketin çok ilgi çekecek birden fazla yönü var. Bunların arasında da öncü olarak kültür gelir. Bunun dışında şifalı acısuyu, kırmızı toprağı, kerpiç evleri, kerpiç evlerin birinde yapılmış olan süslü desenler ayrı bir ilgi çekici yön. Bunun dışında ülkemizde ön plana çıkan değerli iş adamları, siyasetçiler, yöneticiler, akademik kariyere sahip profesör, doçent, eğitimciler de Zile'nin bir diğer değerli insanları arasında.
Bu coğrafyamızın tarihine baktığımızda ilk çağlara uzanan bir yerleşim yeri olduğunu anlıyoruz. Buna dayanarak olarak bu yerleşim yerindeki ilk çağlardan kalma piramit şeklindeki " Tümülüs " adı verilen mezar yapısını gösterebiliriz. Tarihi çalışmalar konusunda Kayseri’mizin öncü insanlarından Halit Erkiletlioğlu Bey'in Kayseri’deki Tümülüsler için Antik Mısır'dan etkilenen Kapadokya kral ve önemli simaların bu türden mezar yapılarını yaptırdıkları bilgisini öğreniyoruz. Halk ağzı ile de Zile'deki Tümülüs için " Kral Mezarı " adlandırmasını öğrenirken buradaki Tümülüs içinde herhangi bir Kapadokya kralı ya da önemli bir kişi ile ilgili bir bağlantı kurulabilinir. Kayseri, Develi ve Zile için ilk çağlardaki Kapadokya coğrafyasının bir parçası olduğunu da ayrıca öğreniyoruz. İlk çağlar için Kapadokya'nın bir parçası olmak da coğrafyamız için önemli bir mesele.
Develi ve Kayseri’mizin ilmi ve birçok yönden bir değeri olan Merhum Kadir Özdamarlar hocamızın 2017 yılındaki Kayseri Şehir Dergisinde Develi ile ilgili bir makalesinde de Zile ile ilgili kısa bir bahis açar. Zile adının köküyle ilgili Pers tanrıları arasında olan " Zale " ile ilgili bir bağlantı kurarken de Tokat iline bağlı Zile ilçesi ile de tarihi bir bağlantı kurar. Bu verilen bilgiler ise Zile'nin tarihi önemi ile ilgili değerli bilgiler arasında. Anadolu’muz ilk çağlardan bu yana birden fazla siyasal güç ve toplumun yönetim alanına girerken memlekitimiz ve Zile'nin de bu unsurlardan etkilendiğini düşünebiliriz.
Anadolu’muza ilk başlayan Müslüman Türk akınları ve 1071 Malazgirt zaferinden sonra coğrafyamızda ilk defa İran merkezli Büyük Selçuklu yönetimi gücünü yitirene kadar bağlı olan Danişmentlilerin etkisini coğrafyamızda hissediyoruz. Zile mahallemizde de 15. Ve 16. Yüzyıldan kalma ve beylikler dönemine de dair bulunan bezemeli mezar taşları Zile'de de Müslüman Türk kültürü etkisini gösterir. Erciyes Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi bölümü öğretim üyesi Doçent Doktor Aslı Sarıoğlu başkanlığında yapılan bir çalışma da bu durumun bir göstergesidir.
Zile'nin Devlet-i Aliyye döneminde tamamen olmasa da genel olarak gayrimüslim olarak göründüğü bilgisine ulaşsak da burada Müslüman Türk kökenli insanların yaşadığı bilgisi de verilir. Buradaki Hristiyanlar için Rum kökenli olduğu bilgisi verilirken araştırmacı yazar Şerafettin Güç Bey'in Karamanoğulları Karamanikası adlı eserinde buradaki Hristiyanların Hristiyan Karaman Türkleri ile ilgili bağlantısından bahseder. Bu eseri yazarken ulaştığı kişi ve kaynakları belirtir. Bunlar arasında Yunanistan Neokesaria köyünden Küçük Asya derneği başkanı Anastasia Papazoğlu'nun verdiği bilgilere yer verilir. Ayrıca Simos Kimisoğlu'nun Kapadokya adlı eserinden faydalanılır. Zileli Fotini Papazoğlu ve Eleftherios İosifidis'in tanıklığında bilgiler verilir. Bu bakımdan güçlü kaynaklar sayesinde Zile hakkında ilginç bir bilgiye de ulaşıyoruz.
Zile kültürüne baktığımızda çevre köyler ve Kayseri civarındaki köyler için de farklılaşan ve ön plana çıkan özelliği ile dikkat çekiyor. Bu bakımdan Zile Mahalle - Kasabasının kültürel ve insan kişiliği yönünden dikkat çeken, ön plana çıkan ve farklılık gösteren yönleri olduğunu söyleyebiliriz. Geçmişte Zile'de düğün günlerinde bayanların yöresel kaftanları giymesinin de Türk kültürünü yaşatmak adına güzel bir davranış olduğunu düşünürken bunun da çevre köylerde belki de unutulan bir gelenek olduğunu düşünebiliriz. Zile için bu durumun ayrıcalıklı bir örnek olduğunu düşünürken de bu konuda da kültürel ayrıcalığını ön plana çıkarıyor. Başbakan yardımcısı, siyasetçi, ünlü doktoru, akademisyenler, büyük işadamları, bestekar, Arkeolog çıkaran Zile'nin ilim, kültür ve sanat yönünden Develi ve Kayseri de ayrı bir önemi var.
Geçtiğimiz yıl Zile'de Arkeolog Bilgehan Köhler Zilelioğlu hanım'ın öncülüğünde yapılan kerpiç evler ile ilgili etkinliğe belediye başkanımız sayın Adem Şengül ile birlikte önemli siyasal kişilikler, akademik kişilikler ve öğrenciler ile birlikte Kayseri ve Develi'de ilim ve kültür adına kurumsal kişilikler de katıldılar. Bu bakımdan Zile dikkat çeker. Daha öncesinde ise Develi'de öncü habercilerden Nezir Ötegen Bey'in Zile'deki kerpiç evler ile ilgili yazısı da bu konuda dikkat çekicidir. Zile'deki mineralli ve sağlıklı acısu da bütün bir Kayseri'den insanları çeken bir özelliği olduğunu hatırlatırken Kayseri dışında Adana'dan da gelenlerin olduğunu biliyoruz.
Son yıllarda Zile'de Acısu mevkiine baktığımızda da üzücü durumlar ile karşılaştığımızı söylemek mecburiyetinde hissettim kendimi. Kırmızı toprağı ve ormanı ile birlikte yıllarca piknik yeri olarak birçok yerden insanın geldiği Acısu piknik alanında Türk Büyüklerimizin heykelleri arasında yıkılmış olanlarına şahit oldum. Bu konuda Acısu alanının resmi kurumlar tarafından önemli derecede bakıma ihtiyacı olduğunu düşünenlerdenim. Değerlerimize sahip çıkmamızın hepimiz açısından önemli bir sorumluluk ve görev olduğuna inanıyorum.
Zile kültürünü yaşatmak adına ayrıca 19 Eylül Cuma günü başlayacak olan Arkeolog Bilgehan Köhler Zilelioğlu ve Ressam Murat Aytaş Bey'in öncülük ve katkıları ile Zile de bir Kültür festivali düzenlenecek. Üç gün boyunca sürecek bu dolu dolu festivalde resim, müzik, gezi faaliyetleri ile Kültür ve sanat açısından yine Zile kendisini gösterecek. Zile'nin ön plana çıkan yönlerini korumak ve yaşatmak adına bu etkinliğin gerçek anlamda çok etkili olduğunu düşünürken Zile'nin önemli ve değerli simalarının da bu etkinlikte yer alacağını düşünüyoruz. Kayseri ve Develi'den de ilim, Kültür ve Sanata değer verenleri bu etkinliğe bekleriz.
KAYNAKÇA
Kayseri Şehir Dergisi 2017 5. Sayı Mayıs 2017
Halit Erkiletlioğlu Geniş Kayseri Tarihi
Şerafettin Güç Karamanoğulları Karamanikası Berikan Yayınevi Ankara 2023 S. 188, 197
Bütün Yönleriyle Develi Develi Belediyesi Ekim 2002
Nevzat Görücü, Mehmet Kadri Sayılgan Tarihteki Yeri ve Yönüyle Develi